“Zonder het Waddenfonds
waren we niet waar we nu zijn.”
Martin Cnossen over twintig jaar Waddenfonds
en de beweging naar waardevol en duurzaam toerisme.
Duurzame recreatie en duurzaam toerisme
Het Waddengebied is een unieke plek waar we graag komen om uit te waaien, te ontspannen en te genieten. Tegelijk is het een kwetsbaar UNESCO Werelderfgoedgebied. “In die spanning spelen recreatie en toerisme een belangrijke rol,” zegt Martin Cnossen, directeur van Merk Fryslân en vanuit die rol mede aan het roer van destinatiemanagement-organisatie Visit Wadden. “Ik heb toerisme en recreatie altijd gezien als instrument om leefbaarheid en economie te stimuleren. In het Waddengebied komt de natuur daarbij op één.”
“Twintig jaar geleden waren recreatie en toerisme in het Waddengebied versnipperd georganiseerd. Elk eiland deed zijn eigen ding, en aan de kust was toerisme en recreatie nauwelijks in ontwikkeling. Niemand was ervoor verantwoordelijk het hele UNESCO Werelderfgoedgebied als één geheel neer te zetten. Medefinanciering vanuit het Waddenfonds creëerde ruimte voor verbindende projecten die over het hele gebied heen kijken en natuur, toerisme, economie en leefbaarheid nadrukkelijker aan elkaar knopen. Zonder het Waddenfonds was die verbinding niet tot stand gekomen. Dan was het nog steeds ‘ieder voor zich’ geweest.”
Visit Wadden: één organisatie, één verhaal
“Een goed voorbeeld van zo’n project is Visit Wadden: de gezamenlijke organisatie waarmee het hele Waddenzeegebied in samenhang wordt gepositioneerd: de eilanden én de waddenkust. Met Merk Fryslân als penvoerder werken Marketing Groningen, Merk Fryslân, Citymarketing Den Helder en andere partijen samen in Visit Wadden, dat in twee fases ruim zes miljoen euro uit het Waddenfonds kreeg. Het uitgangspunt is niet ‘zoveel mogelijk bezoekers’, maar ‘het juiste bezoek op de juiste manier’. Dan gaat het om mensen die voor de natuur komen, die beleving rondom natuurwaarden belangrijk vinden. Binnen Visit Wadden werken we samen aan één herkenbare lijn. We zijn aanjager en marketingcommunicatiepartner in allerlei projecten. Zo borgen we dat die projecten niet allemaal losse druppels op een gloeiende plaat worden, maar samen één geheel vormen.”
Beweging
“Het Ziltepad, Dijk van een Wijf, Kiek over Diek, Wad Gaat Om, Herstel Cultuurlandschappen Waddenkust, projecten rond Smaak van de Wadden: het is maar een greep uit de vele initiatieven die zonder het Waddenfonds niet van de grond waren gekomen. Visit Wadden was in eerste instantie echt een marketingproject. De opvolger, het programma Gastheerschap, is nadrukkelijker gericht op aanbodontwikkeling die past bij het gebied en die uitgaat van samenwerking met kustgemeenten en partners uit de natuur- en de cultuursector. Dat bredere partnerschap is het effect van de Waddenfonds-impulsen. Het is geen kwestie van ‘project goedgekeurd en klaar.’ We brengen een beweging tot stand. Meer dan honderd ondernemers zijn inmiddels getraind als ambassadeurs van het Werelderfgoedverhaal. In 2028 moeten er tweehonderd gidsen zijn die datzelfde verhaal kunnen vertellen aan bezoekers en toeristen.”
Natuur op één
“De urgentie is groot. Want ondanks alle inspanningen zien we dat de natuur het nog steeds niet goed genoeg doet. De natuur mag op één. En dat raakt alle sectoren, óók recreatie en toerisme. De uitdaging: sociaal-economische vitaliteit behouden – banen, voorzieningen, ondernemerschap en jongerenperspectief – zonder de natuur verder onder druk te zetten. Op de eilanden moet vooral de footprint omlaag. Dat vraagt van ondernemers: minder leunen op piekdrukte, meer sturen op jaarrond bezoek en duurzaam aanbod. Aan de Waddenkust is ruimte om te ontwikkelen. Daar kunnen we bijvoorbeeld nog een aantal duizend bedden toevoegen, mits we dat meteen duurzaam doen.”
20 jaar investeren in Duurzame Recreatie en Toerisme (DRT)
Drie speerpunten
“Onze sector pleit voor drie speerpunten de komende jaren. Eén: verduurzaming van de sector zelf – van omgaan met water en energie tot duurzame arrangementen. Twee: een grootschalig project rond Smaak van de Wadden (twintig miljoen euro), waarbij toerisme/horeca als afzetkanaal dient voor lokale boeren en vissers. Drie: cultureel erfgoed aan de Waddenkust – kerken, staten, stinzen – herbestemmen voor verblijfstoerisme, zodat gebouwen toekomst houden en bezoek bijdraagt aan behoud.
Dit soort transities zijn complex en leveren niet altijd meteen financieel rendement op. Het zijn algemene processen die voor het gebied belangrijk zijn, en die kun je het beste financieren met algemene middelen. Dan haken ondernemers langzaam maar zeker aan.”
Waardevol en duurzaam toerisme
“Er ligt dus nog steeds een grote opgave in het gebied, misschien wel groter dan we denken. De constatering is dat we nog lang niet klaar zijn als het fonds straks leeg is. Maar de beweging naar waardevol en duurzaam toerisme is onomkeerbaar. En dat is misschien wel de grootste winst van twintig jaar Waddenfonds.”