“Ondergrondse zoetwateropslag kan doorbraak zijn”

Agrariërs langs de Waddenkust kampen steeds vaker met verzilting van het oppervlaktewater. Ook toenemende droogte veroorzaakt een tekort aan zoet water. Het Waddenfonds subsidieerde het project Zoet op Zout, dat op zoek ging naar oplossingen. Een daarvan is ondergrondse zoetwateropslag van regenwater. Akkerbouwer Jaap Slim (35) uit Termunten heeft zo’n zoetwaterbel onder zijn land. Hydroloog Jouke Velstra (54) bedacht het concept en was medetrekker van het project. Hoe kun je als agrariër langs de Waddenkust over zoet water blijven beschikken? De afgelopen vijf jaar onderzocht het project Zoet op Zout diverse opties waaronder verziltingsdrainage en ondergrondse opslag van regenwater.

Akkerbouwer Jaap Slim uit Termunten zag de afgelopen jaren de verzilting van het oppervlaktewater toenemen. Slim verbouwt poot- en consumptieaardappelen, uien en graan. Tekort aan zoet water leidde tot afname van opbrengsten. Slim: “Beregenen met zouter water is natuurlijk geen optie. En bovengrondse bassins nemen veel ruimte in. Daarom is ondergrondse opslag een mooie oplossing.” Zijn bedrijf werd een testlocatie voor het proefproject ondergrondse waterberging. Er is ruimte voor tenminste 50.000 kuub water. De zoetwaterbel ligt in een zandlaag op zo’n vijftien tot twintig meter diepte. Hij zit goed afgesloten tussen twee kleilagen in. Dat was wel een voorwaarde. Slim: “Dankzij de kleilagen mengt het zoete water niet met zout water, dat daar van nature zit.”

Wapenen tegen verzilting

Via een drainagestelsel gaat het opgevangen regenwater via een leiding naar het pomphuis. Daar wordt het gefilterd en gezuiverd van onder andere gewasbeschermingsmiddelen. Daarna komt het in de zandlaag terecht. In het voorjaar en de zomermaanden kan Slim het water daaruit pompen en kan het beregenen beginnen. Hij is blij met het systeem. “Iedere teler moet zich wapenen tegen verzilting. Ondergrondse zoetwateropslag kan een doorbraak zijn. Wel heb je er een redelijk groot areaal grond voor nodig, omdat de investering aanzienlijk is.”

Jouke Velstra was tot 2024 bij Zoet op Zout betrokken, waarbij ook gekeken werd naar het effect van verziltingsdrainage. Dit is een peilgestuurde drainagesoort, bekend bij boeren. “In de winter zorg je voor een hogere grondwaterstand, die tegendruk geeft aan de zoute kwel”’, licht hij toe. “Hierdoor blijft het zout uit de buurt van plantenwortels.” De proeven vonden plaats bij Harlingen, het Lauwersmeer en langs de Groningse kust. Velstra: “De methode is effectief. Boeren gaven aan dat het zoutgehalte is verlaagd.”

Veel interesse

Ook ondergrondse zoetwateropslag is een wapen in de strijd tegen verzilting, verzekert Velstra. Twee jaar geleden richtte hij er een aparte onderneming voor op, Sourcetainable. “Een groot voordeel is dat schadelijke bacteriën ondergronds afsterven. Dit komt onder andere omdat er geen zuurstof bijkomt. Belangrijk omdat zo de aardappelziekte bruinrot  kan worden voorkomen. Vooral in de pootaardappel- en ook bollenteelt is er veel interesse voor dit systeem”. Ondergrondse zoetwaterbellen bevinden zich behalve in Termunten ook in Dreischor en op Texel. Het mooie is dat het in feite hergebruik is van hemelwater, meent de hydroloog. “Je vangt het op van je eigen perceel in de herfst en winter. En in het voorjaar en de zomer beregen je er je akkers mee.”