> terug naar het overzicht
Vismigratierivier brengt Zuiderzeeharing mogelijk terug in IJsselmeer

Door Karin de Mik

De verloren gewaande Zuiderzeeharing is terug, juichten de media begin maart. Maar dat is te voorbarig, zegt ecoloog Katja Philippart, verbonden aan de Waddenacademie, de Universiteit van Utrecht en het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). Als de Vismigratierivier bij de Afsluitdijk er ligt, kan de vissoort terugkomen. “Maar niet in grote hoeveelheden. Daar zijn grote brakwatergebieden voor nodig.”

Toen het laatste zeegat tussen de Zuiderzee en Waddenzee in 1932 werd gesloten, botsten veel Zuiderzeeharingen het daaropvolgende voorjaar tegen de dam. Deze ondersoort van de gewone haring wilde naar binnen om te paaien, maar de dijk verhinderde dit. Vissers konden ze daardoor eenvoudig vangen. In de twee jaar nadat de Afsluitdijk een feit was, vingen vissers daar een megarecord van 14.000 ton Zuiderzeeharing. Daarna waren ze uitgevist: de Zuiderzeeharing kwam niet meer terug en verdween. Een lichtpuntje was dat in 2006 Texelse vissers 800 kilogram aan Zuiderzeeharing vingen. “Dat was de enige keer dat hij nog is aangetroffen”, vertelt Katja Philippart.

Paaitijd

De Zuiderzeeharing was ooit de culinaire trots van Nederland. De vis kwam voor in de Zuiderzee (het huidige IJsselmeer en het westelijk deel van de Waddenzee), met een oppervlak van bijna 5.000 vierkante kilometer. “Een enorm groot en uniek gebied, waar het water van de grote rivieren op de Zuiderzee uitkwam. De Zuiderzeeharing heeft stabiel brak water nodig. Ieder jaar rond maart april zwommen ze de Zuiderzee binnen om er te paaien. Na de paaitijd verlieten de volwassen exemplaren het gebied. De Zuiderzeevissers hadden er een stabiele bron van inkomsten aan. Gemiddeld werd er jaarlijks 10.000 ton haring gevangen.”

Iconisch

Door investeringen van het Waddenfonds in projecten als bijvoorbeeld de Vismigratierivier zou de visstand in de Waddenzee en het IJsselmeer versterkt kunnen worden. Bij de Vismigratierivier wordt over een lengte van vier kilometer een natuurlijke zoet-zoutwaterovergang gecreëerd. Brengt dit de Zuiderzeeharing terug in het IJsselmeer? Philippart: “Dat zou kunnen als hij er is. Maar misschien bevindt hij zich niet meer in de Waddenzee. En als hij er nog is, dan nog moet hij de weg terugvinden.” Wat ook meespeelt is de onbekendheid met de Zuiderzeeharing. “Je moet de vissoort kennen om hem te kunnen helpen. Maar omdat hij niet meer bestaat kennen we hem maar ten dele. De kunst is om zoveel mogelijk informatie te verzamelen. In wat voor gebied legt hij zijn eieren? Waar laat hij zijn larven opgroeien? Wat zijn knelpunten en hoe lossen we die op?”

Wel bekend is dat zuiderzeeharingen gedijen bij stabiele brakke omstandigheden. Philippart: “Maar er zijn wel duizenden vierkante kilometers brak water verdwenen door afsluiting van de Zuiderzee. Grote aantallen zuiderzeeharingen zullen door de Vismigratierivier niet naar binnen komen.: de hoeveelheid brak water is daar te gering, weet ze. “Verbrakking van het Lauwersmeer maar ook het Amstelmeer biedt meer kansen voor deze iconische vis.”

Zendertjes

Hoe dan ook, de Vismigratierivier zal zeker een impuls zijn voor andere vissoorten en larven, zoals glasaal (jonge paling) spiering en bot, die naar het IJsselmeer kunnen zwemmen om daar te paaien of op te groeien. De ecoloog pleit ervoor om vissoorten, die door de Vismigratierivier zwemmen, te blijven volgen om te zien in hoeverre ze hun weg vinden en hun levenscyclus voltooien. Een mogelijkheid is om dit via zendertjes te doen.

Dat het Waddenfonds investeert in vispassages is een hele goede zaak, vindt Philippart. Hoewel het nog niet duidelijk is hoeveel vissen er precies doorheen zwemmen. “Dat kan duidelijk worden als er een overkoepelend meetplan komt, waaraan alle lopende en toekomstige visprojecten deelnemen. Dan kunnen we echt zien wat de investeringen hebben opgeleverd.”

 

 

Katja Philippart


Vismigratierivier

Zuiderzeevissers in 1927 net voor de aanleg van Afsluitdijk


Vissersvloot van Lemmer, 1911


Haring

 

x

Belangrijke mededeling

Er kunnen nieuwe subsidieaanvragen bij het Waddenfonds worden ingediend.